ĐÌNH VĨNH HÒA HIỆP - NƠI THỜ TỰ ANH HÙNG DÂN TỘC NGUYỄN TRUNG TRỰC GIỮA ĐẤT TÀ NIÊN

Để hiểu hết giá trị của ngôi đình này, phải bắt đầu từ chính cuộc đời của người được thờ phụng nơi đây: Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Ông là một thủ lĩnh nghĩa quân kiệt xuất trong phong trào kháng Pháp ở Nam Kỳ nửa cuối thế kỷ XIX, gắn liền với hai chiến công vang dội. Chiến công thứ nhất là trận hỏa công đốt cháy tàu chiến L'Espérance của Pháp trên vàm Nhựt Tảo năm 1861 chiến thắng đi vào sử sách với tên gọi "Hỏa hồng Nhựt Tảo". Chiến công thứ hai là cuộc tập kích táo bạo, tiêu diệt đồn Pháp ngay tại tỉnh lỵ Rạch Giá năm 1868, làm chủ tỉnh lỵ trong suốt 10 ngày một sự kiện chấn động khi đó.

Vùng đất Tà Niên chính là nơi gắn bó mật thiết với chặng đường chiến đấu của ông. Sau khi Hà Tiên thất thủ, Nguyễn Trung Trực đã lui về Tà Niên để tập hợp, tổ chức lại lực lượng nghĩa quân trước khi tiến đánh đồn giặc. Người dân Tà Niên một lòng yêu kính, đùm bọc và sát cánh cùng nghĩa quân của ông.

Tấm lòng ấy còn được thể hiện trọn vẹn vào thời khắc bi tráng nhất. Khi Nguyễn Trung Trực bị thực dân Pháp bắt và đưa ra xử chém tại Rạch Giá vào ngày 27 tháng 10 năm 1868, người dân Tà Niên đã mang chiếu hoa sản vật nức tiếng của làng nghề dệt chiếu nơi đây cùng thức ăn đến pháp trường để tế sống ông, bày tỏ lòng tôn kính và tiếc thương vô hạn. Chỉ ít ngày sau khi ông hy sinh, các bậc kỳ lão trong vùng đã lập linh vị, rước vào chánh điện để thờ cúng. Kể từ đó, ngôi đình ở Tà Niên nay là Đình Vĩnh Hòa Hiệp đã thờ Nguyễn Trung Trực làm vị thần chính, gìn giữ truyền thống ấy cho đến tận ngày nay. Đây cũng là một trong những nơi thờ phụng ông sớm nhất, mang giá trị lịch sử đặc biệt.

Về kiến trúc, Đình Vĩnh Hòa Hiệp được xây dựng theo lối đình làng truyền thống của Nam Bộ, với bố cục ba gian hai chái gồm chính điện cùng hai dãy Đông lang, Tây lang. Mặt tiền đình quay hướng Đông Nam, phía trước là dòng kinh Tà Niên hiền hòa, phía sau là con đường dẫn vào chợ Tà Niên rộn ràng. Không gian đình toát lên vẻ trang nghiêm, cổ kính, thấm đẫm dấu ấn thời gian và tình cảm của bao thế hệ người dân địa phương. Với những giá trị lịch sử – văn hóa to lớn, ngôi đình đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa.

Đến với Đình Vĩnh Hòa Hiệp, du khách không chỉ được dâng nén hương thành kính tưởng nhớ vị anh hùng "sống vì nước, thác vì dân", mà còn được hòa mình vào không gian văn hóa tâm linh đậm chất Nam Bộ. Tinh thần bất khuất của Nguyễn Trung Trực, gắn với câu nói khí phách lưu danh muôn đời "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây", vẫn còn vang vọng nơi đây, nhắc nhở mỗi người về truyền thống yêu nước và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.

Trong hành trình khám phá xã Bình An, nếu vùng khóm mang đến vị ngọt của đất đai, các khu sinh thái mang đến sự thư thái, thì Đình Vĩnh Hòa Hiệp lại mang đến chiều sâu về lịch sử và lòng tự hào dân tộc. Một lần ghé thăm ngôi đình bên dòng kinh Tà Niên, du khách sẽ hiểu rằng vùng đất hiền hòa này không chỉ trù phú về sản vật, mà còn là nơi hun đúc nên những giá trị tinh thần bất diệt.